Paella, wat is het?

De naam van het gerecht paella zal nagenoeg iedereen vast eens gehoord hebben.

Het feit dat je het links of recht voorbij hoort komen wil natuurlijk niet zeggen dat je ook weet wat het precies is en waarom zoveel mensen op de wereld het woord paella kennen.

In dit artikel staan we stil bij een aantal basisbegrippen en gebruiken rondom paella.

Paella wat is het?

Inhoudsopgave


Paellas.nl webshop banner

Hoe spreek je paella precies uit?

Voordat we verder de diepte ingaan over het hoe en wat achter paella, wil ik eerst eens even stilstaan bij het woord zelf.

Hoe spreek je het nou eigenlijk uit? De één zegt peal-la, de ander pael-ja en kom in Spanje dan hebben ze het over pae-ja.

Logischerwijs zul je begrijpen dat de uitspraak op zijn Nederlands, pael-la of pael-ja, niet correct is.

De Spanjaarden hebben het, uiteraard, bij het juiste eind. Je zegt namelijk: PAE-JA.

En de L’s dan?

“Maar waar zijn die twee L’s dan gebleven?” Vraag jij je misschien af.

Nou, in de Spaanse taal worden die ingeslikt en uitgesproken als een J.

Andere woorden waar een soortgelijke uitspraak op van toepassing is, zijn: Lloret de Mar, Marbella en (voor de voetbalkenners onder ons) Mestalla.

Deze woorden spreek je dus uit als: Joret de Mar, Marbe-ja en Mesta-ja. Simpelweg de dubbele L, vervangen voor een J dus.

Wat is paella eigenlijk?

In één zin samengevat is paella een éénpansgerecht met rijst uit de regio Valencia in het oosten van Spanje.

Deze ultrakorte samenvatting zou de zeer uitgebreide traditie en historie echter zwaar tekort doen dus vandaar dat ik er wat uitgebreider bij stil wil staan.

Meer dan duizend jaar oud

Naar wat men zegt zijn de eerste vormen van paella meer dan duizend jaar oud.

In de tiende eeuw waren de Moren (Noord Afrikaanse Berbers en Arabieren) in grote delen van Spanje aan de macht. Zo ook in de regio van Valencia.

Het waren dan ook de Moren die de eerste rijstteelt in Spanje op gang hebben gebracht.

Doordat de Romeinen in de voorgaande eeuwen de irrigatie al hadden ontwikkeld, was er bij Valencia een fantastische locatie ontstaan om rijst te gaan telen.

Dit was een groot zoetwatermeer, tegenwoordig beter bekend als Albufera.

Het meer van Albufera en de rijstvelden
Aan de oevers van het meer van Albufera, bij Valencia, wordt de paella rijst geteeld.

Van telen naar eten van paella rijst

Toen er eenmaal rijst in de regio werd geteeld ging men langzaam maar zeker steeds meer rijstgerechten eten.

De Valenciaanse elite ging tijdens feestelijke en speciale gelegenheden aan de rijst.

De arbeiders in de rijstvelden daarentegen uit pure noodzaak om niet te verhongeren.

De arbeiders aan de basis van paella

Het waren die arbeiders die het gerecht een belangrijke zet in de richting van de huidige paella hebben gegeven.

Zij bereidden namelijk, ten midden van de rijstvelden waar ze werkten, hun eigen geoogste rijst.

Omdat rijst alleen onvoldoende voedzaam en smakelijk was, werd deze aangevuld met letterlijk alles wat ze konden vinden. Slakken, muskusratten, eenden en beschikbare groenten en kruiden gingen allemaal de pan in.

Al deze ingrediënten werden met de rijst vermengd en zo ontstond er toch een soort van gevarieerde en voedzame maaltijd.

Langzaam maar zeker nam de welvaart meer en meer toe en ging men kippen- en konijnenvlees gebruiken in plaats van muskusrat.

De slakken zijn nooit helemaal van het menu verdwenen en komen ook nu nog regelmatig in verschillende vormen van paella terug.

En de vis en garnalen dan?

Zoals je ziet wordt een traditionele paella dus niet met vis en met zeevruchten gemaakt, maar met kip, konijn en bonen.

Dit is tot op de dag van vandaag het geval en het gaat zelfs zo ver dat de Paella Valenciana, zoals het gerecht tegenwoordig heet, in 2014 benoemd is tot cultureel erfgoed van de regio Valencia.

Een arbeider aan het werk in de rijstvelden van Valencia
Een arbeider aan het werk in de rijstvelden van Valencia.

Waar smaakt paella naar?

Heel simpel gezegd smaakt een paella naar de ingrediënten waarmee hij is gemaakt.

Sommige mensen denken dat een paella een specifieke smaak van zichzelf heeft, maar dit is niet het geval.

Paella is er in vele varianten

Punt is dat er niet één soort paella is. Ja, je hebt de Paella Valenciana die als de godfather van de paella wordt gezien, maar dat is het dan ook.

Naast deze traditionele, beschermde variant zijn er namelijk vele andere vormen van paella. Allen met hun eigen ingrediënten en eigen specifieke smaak.

Enkele bekende varianten van paella zijn:

In veel paella varianten gaat een soortgelijke mix van kruiden, maar zoals je aan verschillen in ingrediënten hierboven kunt zien heeft elke variant van de paella zijn eigen specifieke smaak.

Authentieke paella bevat geen vis, schaal- en schelpdieren

Voor veel mensen zijn Paella de Marisco, met zeevruchten, en Paella Mixta, met vlees, vis én zeevruchten, de meest bekende varianten van paella. Hierdoor wordt vaak gedacht dat er altijd vis in paella zit.

Met het feit dat er in de traditionele Paella Valenciana in geen velden of wegen vis of schaaldieren te vinden zijn kan ik deze mythe bij deze dus definitief ontkrachten. BUSTED!

Welke soort paella is het lekkerst?

Hoe kom je er dan achter welke paella je lekker vind en welke niet? De meest eenvoudige manier is door verschillende varianten te proberen.

In een restaurant kun je een paella vaak al vanaf twee personen bestellen. Ben je dus met een groter gezelschap, dan kun je prima meerdere varianten bestellen.

Geef dan vooraf even bij de ober aan dat het ‘para compartir’, om te delen, is zodat hij er rekening mee kan houden met opscheppen.

Anders krijg je een bord vol van één soort en valt er weinig meer te delen.

Authentieke Paella met kip en konijn
Authentieke Paella Valenciana met kip en konijn.

Doe je huiswerk voordat je paella gaat eten

Zoek wel vooraf een goed restaurant uit waar je paella gaat eten. Zeker in toeristenplaatsen laat de kwaliteit soms te wensen over.

Check dus even bij de locals waar ze ‘la mejor paella’, de beste paella hebben. Het zou zonde zijn als je troep voorgezet krijgt.

Bij het juiste restaurant kun je waarschijnlijk voor net zoveel, of nog minder geld, ook een goede paella kopen.

Waarom heeft paella zo’n specifieke gele kleur?

De specifieke gele kleur van de paella ontstaat door de kruiden en kleurstoffen die aan de paella toegevoegd worden.

“Kleurstoffen?” Zul je denken? Ja, kleurstoffen.

Saffraan

Saffraan en paella zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en men denkt dan ook vaak dat paella zijn specifieke gele kleur krijgt door de saffraan die eraan toegevoegd wordt.

Deze veronderstelling is deels terecht aangezien saffraan een sterke gele kleurstof bevat.

De reden dat saffraan aan paella toegevoegd wordt is echter voor de smaak en niet voor de kleur.

De hoeveelheid saffraan die in de paella gaat is namelijk niet voldoende om de hele paella geel te laten kleuren.

Gele rijst

Door de geelachtige kleur van de paella wordt ook vaak gedacht dat er gele rijst wordt gebruikt. Ook dit is niet het geval, paella rijst is namelijk gewoon wit.

Paella rijst heeft een groot absorberend vermogen. Hierdoor is de rijst in staat om tot wel drie keer zijn eigen gewicht aan vocht op te nemen.

Als dit vocht dan een gele kleur heeft kun je wel nagaan wat dit met de kleur van de rijst en van de paella doet.

Wat geeft paella dan zijn specifieke kleur?

Als het de saffraan en de rijst niet zijn wat zorgt er dan voor dat paella zo’n intens gele kleur krijgt?

Dit komt veelal door kleurstoffen, in het Spaans ‘colorante’ genoemd.

Er twee belangrijk kleurstoffen die in de paella verwerkt worden. Saffraan extract is een natuurlijke variant en tartrazine is een synthetische kleurstof.

Natuurlijk saffraan extract

Saffraan extract is het stuifmeel van de krokus waar de saffraan uit geoogst wordt.

Net zoals het stuifmeel van veel andere bloemen heeft dit stuifmeel een zeer intensief gele kleur.

Ideaal om een paella mooi geel mee te kleuren.

Synthetische Tartrazine

Tartrazine daarentegen wordt synthetisch geproduceerd en is een kleurstof die vaak in geel snoep of in desserts wordt verwerkt. Ons niet geheel onbekend dus.

Nadeel van dit stofje is echter dat het in sommige gevallen een overgevoeligheidsreactie of hyperactiviteit aan kan wakkeren.

Om deze reden in het in een aantal Scandinavische landen inmiddels verboden.

Een schoteltje met saffraan, tussen de saffraan krokussen
Saffraan geeft paella zijn specifieke kleur, maar vooral ook een kenmerkende smaak.

Wanneer wordt paella gegeten?

Voor veel families in het Spaanse Valencia staat er standaard één keer in de week paella op het menu. Namelijk op zondagmiddag.

In het weekend de stad uit

Veel families, die door de week in de drukke stad wonen, hebben een klein buitenhuisje op het platteland, ‘el campo’ in het Spaans.

In het weekend trekken massa’s mensen vanuit de stad naar el campo om de ergste hitte te ontvluchten, te genieten van het buitenleven en het tuinieren in de eigen moestuin.

Met de hele familie aan de paella

Als er paella op het menu staat komt de hele familie in de loop van de zondagochtend bijeen, worden er lekkere hapjes en een drankje geserveerd en begint men aan het bereiden van de paella.

Na enkele uren ploeteren met een houtvuur, kilo’s kip, rijst en bonen staat er rond een uur of drie in de middag een rijkelijk gevulde paella op de grote eettafel.

De gehele familie verzamelt zich vervolgens, gewapend met een lepel, rondom de paella pan en eet deze tot de laatste rijstkorrel leeg.

Daarna gaat men op één oor, lekker de siësta in.

Zelf paella eten in Spanje

Ben jij in Spanje op vakantie dan kun je bijna elke dag wel paella eten. Veel restaurants zijn tenminste zes dagen in de week open.

De lunch is in Spanje de belangrijkste maaltijd en paella is dan ook een typisch lunchgerecht.

In veel restaurants wordt het gerecht dan ook uitsluitend tijdens de lunch geserveerd.

Wees op tijd

Als je in een Spaans restaurant paella gaat eten zorg dan dat je uiterlijk om 14:00 uur binnen bent. Rond 16:00 uur gaat de tent namelijk weer sluiten.

Ga je in het weekend? Dan is het verstandig om vooraf te reserveren.

Met name bij de echte arrocerias (rijst restaurants) loopt het dan storm.

Als je reserveert kun je ook meteen doorgeven welke paella je graag wilt eten, dit scheelt bereidingstijd als je eenmaal binnen bent.

Paella maken tijdens de Fallas in Valencia
Paella wordt vaak gegeten bij speciale gelegenheden, zoals tijdens de Fallas, en op zondag.

Het serveren van de paella

Hoe wordt de paella vervolgens geserveerd? In de paella pan!

De paella pan is een essentieel onderdeel van het gerecht paella.

Niet alleen omdat de paella pan ervoor zorgt dat je het gerecht op de juiste manier kunt bereiden. Maar ook zeker omdat het de presentatie van het gerecht behoorlijk ten goede komt.

De ober verdeelt de porties

Bestel je een paella in een restaurant? Dan komt de ober, als de paella klaar is, met pan en al naar je tafel om het gerecht te presenteren.

Je krijgt dan de kans om de kok, indirect, een compliment te geven en te bekijken wat er zo meteen op je bord komt te liggen.

Nadat de ober de paella aan het gezelschap heeft getoond zet hij hem meestal op een apart bijzettafeltje en schept hij voor iedereen een portie op.

De stukken kip of de garnalen worden netjes en gelijk verdeeld en ieder bord wordt van een partje citroen voorzien.

Na het opscheppen is de pan meestal weer leeg en wordt deze door de ober meegenomen.

Is er echter nog wat over dan zal de paella pan blijven staan en kun je een tweede keer opscheppen als je bord leeg is.

Alleen als de sfeer het toelaat

Als je denkt dat de sfeer in het restaurant het toelaat kun je ook vragen om de pan midden op tafel te zetten zodat jullie rechtstreeks uit de pan kunnen eten.

In de nettere restaurants is dit eigenlijk “not done” en kun je beter maar gewoon van je bord eten. 

Paella eten uit de paella pan
Als de sfeer in het restaurant het toelaat kun je de paella rechtstreeks uit de paella pan eten. Kinderen houden ervan!

Hoe kun je paella eten?

Als de paella opgeschept is en voor je op tafel staat kun je er eerst wat citroen overheen sprenkelen.

Een echt goed bereide paella heeft dit eigenlijk niet nodig, maar vaak doet men het ook uit gewoonte.

Vervolgens pak je een lepel en kun je gaan eten.

Ork, ork, ork. Paella eet je met een…

Lepel? Ja, lepel! De meeste Spanjaarden eten paella met een lepel.

Een halve kippedij met een lepel naar binnen werken is niet heel erg praktisch, maar voor de rijst daarentegen is het wel weer handig.

De rijst van een paella hoort namelijk enigszins droog en los van structuur te zijn. Dat eet zich niet heel handig met een vork.

Eet je de paella rechtstreeks uit de pan dan heb je met een lepel meteen een goed stuk gereedschap om de krokante ‘socarrat’ van de bodem van de pan te schrapen.

Socarrat geeft smaak!

Socarrat is een aangekoekt (niet verbrand!) laagje op de bodem van pan wat bestaat uit krokant geworden rijst, vet en bakresten.

Een goede chef laat bewust een laagje socarrat onderin de paella pan ontstaan. Het geeft de paella namelijk veel meer smaak.

Socarrat op de bodem van de paella pan
Een laagje zogenaamd ‘socarrat’ op de bodem van de paella pan. Socarrat geeft paella extra smaak.

De kosten van paella

De ingrediënten bepalen voor het grootste deel de kosten van een paella.

Ga jij voor een luxe variant met kreeft en vis dan is deze duurder dan een meer eenvoudige versie met groenten en kip.

Wat kost paella in een restaurant?

Als je in een restaurant in Spanje paella gaat eten dien je rekening te houden met een bedrag van ongeveer € 15,- per portie.

Voor de meer luxe varianten met bijvoorbeeld kreeft of dure vleessoorten kan de prijs oplopen naar € 25,- per portie. Veel duurder zal je een paella niet vaak zien.

Verkrijgbaar vanaf twee personen

In goede paella restaurants wordt de paella ter plekke en vers voor je gemaakt. Je dient er hier rekening mee te houden dan paella vaak alleen voor twee of meer personen besteld kan worden.

Tijdens het kiezen dus even goed met elkaar afstemmen wie wat neemt dus.

Wat kost paella als je hem thuis maakt?

Ga jij thuis zelf aan de gang en wil jij zelf, aan de hand van één van de recepten op onze site, een heerlijke authentieke paella gaan maken?

Dan ben je  voor een tweepersoons paella grofweg € 10,- aan ingrediënten kwijt. Als je een paella met kip en bonen maakt tenminste.

Ga je met zeevruchten en schaaldieren aan de gang dan ga je al snel richting € 15,- of meer.

Gebruik een paella pan!

Eerder heb ik al aangegeven dat de paella pan een essentieel onderdeel van paella is.

Ook als je thuis een paella gaat maken is het aan te bevelen om een echte paella pan, al dan niet op een paella brander, te gebruiken.

In een koekenpan toont het gerecht echt niet mooi en heb je vaak een veel te dikke laag rijst waardoor deze klef zal worden. Zonde!

In onze webshop vind je kwalitatief hoogwaardige en de meest gangbare maten paella pannen. Klik hier om naar de shop te gaan.